Nâng hạng thị trường: Doanh nghiệp Việt phải chuẩn hóa quản trị và minh bạch

Sau 25 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã trở thành kênh huy động vốn quan trọng của nền kinh tế, giúp nhiều doanh nghiệp mở rộng quy mô và tiếp cận các nguồn lực tài chính dài hạn. Tuy nhiên, cột mốc Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên “thị trường mới nổi” vào ngày 8/10/2025 không chỉ mang lại cơ hội mà còn đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe hơn về quản trị doanh nghiệp và công bố thông tin.

Bà Hà Thu Thanh, Chủ tịch HĐTV Viện Thành viên HĐQT Việt Nam (VIOD)

Tại buổi gặp gỡ báo chí trước thềm Diễn đàn thường niên lần thứ 8 (AF8), bà Hà Thu Thanh, Chủ tịch HĐTV Viện Thành viên HĐQT Việt Nam (VIOD), nhận định Việt Nam đã có bước tiến mạnh về số lượng doanh nghiệp niêm yết, tương đương nhiều nước trong khu vực ASEAN. Tuy nhiên, quy mô vốn hóa và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp vẫn còn khiêm tốn so với chuẩn mực của các thị trường mới nổi.

Theo dữ liệu VIOD, điểm trung bình quản trị công ty (QTCT) năm 2025 của doanh nghiệp Việt chỉ đạt 35,43%, thấp hơn ngưỡng trung bình khu vực. Trong đó, đối xử công bằng giữa các cổ đông đạt 81% và công bố thông tin - minh bạch đạt 73%, nhưng các tiêu chí trọng yếu như phát triển bền vững gắn với các bên hữu quan lại chỉ đạt 30%.

“Việc nâng hạng thị trường không chỉ mở ra cơ hội thu hút dòng vốn lớn từ các quỹ toàn cầu, mà còn đòi hỏi doanh nghiệp niêm yết phải chủ động chuẩn hóa quản trị, tăng cường kiểm soát nội bộ, nâng cao chất lượng báo cáo và minh bạch thông tin”, bà Thanh nhấn mạnh.

Các quỹ đầu tư quốc tế hiện không chỉ quan tâm đến hiệu quả tài chính mà đặc biệt chú trọng đến cấu trúc quản trị, tính độc lập của Hội đồng quản trị, cơ chế giám sát giao dịch với các bên liên quan cũng như khả năng xử lý xung đột lợi ích. Chất lượng báo cáo ESG, mức độ minh bạch và quản trị rủi ro cũng là yếu tố quyết định trong việc xếp hạng tín nhiệm và định giá cổ phiếu.

Bà Nguyễn Hoài Thu, Phó Tổng Giám đốc Quản lý quỹ VinaCapital

Điều này càng quan trọng bởi phần lớn nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam chỉ nắm giữ tỷ lệ sở hữu nhỏ, tức là cổ đông thiểu số. Theo bà Nguyễn Hoài Thu, Phó Tổng Giám đốc Quản lý quỹ VinaCapital, quyền được đối xử công bằng là thước đo ưu tiên hàng đầu đối với nhóm cổ đông này.

"Tại các thị trường phát triển, quản trị tốt là lợi thế cạnh tranh. Cùng quy mô và kết quả kinh doanh như nhau nhưng doanh nghiệp có quản trị tốt sẽ được định giá cao hơn, chi phí vốn thấp hơn và tăng khả năng tiếp cận nguồn vay dài hạn", bà Thu phân tích.

Đặc thù ở Việt Nam là nhiều doanh nghiệp tư nhân phát triển mạnh nhờ năng lực kinh doanh linh hoạt, nhưng mô hình sở hữu - điều hành chưa tách bạch rõ ràng. Chủ sở hữu đồng thời là người điều hành, khiến việc kiểm soát nội bộ, công bố thông tin và ngăn chặn xung đột lợi ích gặp nhiều thách thức.

Bên cạnh yêu cầu đối xử công bằng giữa các cổ đông, VinaCapital cho biết họ còn đánh giá năng lực và hiệu quả hoạt động của HĐQT, chất lượng báo cáo và cam kết phát triển bền vững. “Nếu doanh nghiệp nhận thức tốt cả bốn yếu tố trên, nhà đầu tư sẽ tự tin hơn và ít lo ngại về rủi ro quản trị”, đại diện quỹ nói.

Dù vẫn còn khoảng cách so với chuẩn mực quốc tế, song tín hiệu tích cực là chất lượng quản trị và công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam đã có nhiều cải thiện đáng kể trong thời gian gần đây. Áp lực từ thị trường, tiêu chuẩn ESG và sự giám sát của nhà đầu tư lớn đang thúc đẩy doanh nghiệp chuyển mình mạnh mẽ.